Zone 47 หรือ Zone 48? ดูลองจิจูดใน Google Maps แล้วรู้เลย

ถ้าเคยเปิดเครื่องรับสัญญาณดาวเทียม (GNSS Receiver) หรือโปรแกรมสำรวจแล้วเจอคำถามว่า "จะใช้ Zone 47 หรือ Zone 48?" และยืนงงอยู่หน้าจอ — บทความนี้ตอบได้ในประโยคเดียวครับ:

ดูลองจิจูดใน Google Maps ตรงที่คุณยืน — ถ้าน้อยกว่า 102 ใช้ Zone 47, ถ้า 102 ขึ้นไปใช้ Zone 48

แค่นี้เลยครับ แต่ถ้าอยากเข้าใจว่าทำไม และไม่อยากจำผิดอีก อ่านต่อได้เลย

UTM Zone คืออะไร ทำไมต้องแบ่ง?

UTM ย่อมาจาก Universal Transverse Mercator เป็นระบบพิกัดที่แบ่งโลกออกเป็น 60 เขต (Zone) แต่ละ Zone กว้าง 6 องศาลองจิจูด เพื่อให้พื้นที่ราบแบนเวลาวาดลงบนกระดาษ (หรือจอคอมพิวเตอร์) มีความผิดเพี้ยนน้อยที่สุด

ลองนึกภาพว่าโลกเป็นส้ม ถ้าจะรีดให้แบนทั้งลูกพร้อมกันมันยากมาก แต่ถ้าแบ่งเป็นแว่นๆ แล้วรีดทีละแว่น แต่ละแว่นจะแบนได้สวยกว่ามาก นั่นคือหลักการของ UTM Zone

สำหรับประเทศไทย แผ่นดินเราอยู่ในช่วงลองจิจูดประมาณ 97.5°E ถึง 105.7°E ซึ่งคร่อมอยู่ใน 2 Zone:

• Zone 47 — ครอบคลุมลองจิจูด 96°E ถึง 102°E (เส้นกลาง Zone อยู่ที่ 99°E)
• Zone 48 — ครอบคลุมลองจิจูด 102°E ถึง 108°E (เส้นกลาง Zone อยู่ที่ 105°E)

เส้นแบ่งระหว่างสอง Zone คือลองจิจูด 102°E พอดี

กฎจำง่าย: ดูลองจิจูดจาก Google Maps

เปิด Google Maps บนมือถือหรือคอมพิวเตอร์ กดค้างที่ตำแหน่งที่คุณทำงานอยู่ จะเห็นตัวเลขสองชุดขึ้นมา เช่น 13.756, 100.501 — ตัวเลขหลัง (ที่ใหญ่กว่า) คือ ลองจิจูด

นำลองจิจูดมาเทียบกับเกณฑ์ง่ายๆ นี้:

ลองจิจูดที่เห็นใน Google Maps	เลือก Zone
น้อยกว่า 102 (เช่น 100.5, 98.3, 101.9)	**Zone 47**
เท่ากับหรือมากกว่า 102 (เช่น 102.1, 103.5, 104.8)	**Zone 48**

ตัวอย่างจริง:

• กรุงเทพฯ กลางเมือง → ลองจิจูด 100.5 → น้อยกว่า 102 → Zone 47
• ขอนแก่น → ลองจิจูด 102.8 → มากกว่า 102 → Zone 48
• เชียงใหม่ → ลองจิจูด 98.98 → น้อยกว่า 102 → Zone 47
• อุบลราชธานี → ลองจิจูด 104.8 → มากกว่า 102 → Zone 48

พื้นที่ Zone 47 ครอบคลุมจังหวัดไหนบ้าง?

Zone 47 คือฝั่งตะวันตก — กินพื้นที่ตั้งแต่ภาคใต้ ภาคกลาง ภาคเหนือตอนบน ไปจนถึงกรุงเทพฯ และภาคตะวันออกบางส่วน

ภาคเหนือ: เชียงใหม่, เชียงราย, แม่ฮ่องสอน, ลำปาง, ลำพูน, พะเยา, แพร่, น่าน (ส่วนใหญ่), ตาก, อุตรดิตถ์

ภาคกลาง: กรุงเทพฯ, นนทบุรี, ปทุมธานี, นครปฐม, สมุทรปราการ, สุพรรณบุรี, กาญจนบุรี, ราชบุรี, นครสวรรค์, พิษณุโลก, เพชรบูรณ์, ลพบุรี, สระบุรี, พระนครศรีอยุธยา

ภาคตะวันออก (บางส่วน): ชลบุรี, ระยอง, จันทบุรี (ตะวันตก)

ภาคใต้ทั้งหมด: สุราษฎร์ธานี, กระบี่, ภูเก็ต, นครศรีธรรมราช, สงขลา, ยะลา, ปัตตานี, นราธิวาส, ฯลฯ

พื้นที่ Zone 48 ครอบคลุมจังหวัดไหนบ้าง?

Zone 48 คือฝั่งตะวันออก — ส่วนใหญ่เป็นภาคอีสาน และตะวันออกสุด

ภาคอีสาน: ขอนแก่น, อุดรธานี, หนองคาย, เลย (ส่วนตะวันออก), หนองบัวลำภู, กาฬสินธุ์, มหาสารคาม, ร้อยเอ็ด, สกลนคร, นครพนม, มุกดาหาร, ชัยภูมิ, นครราชสีมา, บุรีรัมย์, สุรินทร์, ศรีสะเกษ, อุบลราชธานี, อำนาจเจริญ, ยโสธร

ภาคตะวันออก (ชายแดน): ตราด, สระแก้ว (ส่วนตะวันออก)

หมายเหตุ: จังหวัดที่อยู่ใกล้เส้น 102°E เช่น เลย, ชัยภูมิ, นครราชสีมา (ด้านตะวันตก) — อาจมีพื้นที่คร่อมทั้งสอง Zone ต้องตรวจลองจิจูดจุดทำงานจริงๆ เสมอ

เส้นแบ่ง 102°E ผ่านที่ไหนบ้าง?

เพื่อให้เห็นภาพชัดขึ้น เส้นลองจิจูด 102°E ในประเทศไทยผ่านบริเวณ:

• ทางเหนือ: ผ่านแถว จังหวัดเลย และ หนองบัวลำภู (ตอนเหนือ)
• ตอนกลาง: ผ่านทางตะวันตกของ จังหวัดขอนแก่น ลงมาถึง จังหวัดนครราชสีมา
• ทางใต้: ลงต่อผ่าน จังหวัดสระแก้ว แล้วออกทะเลฝั่งกัมพูชา

พูดง่ายๆ คือ เส้น 102°E อยู่ประมาณกึ่งกลางของประเทศในแนวเหนือ-ใต้ ถ้าทำงานฝั่งตะวันตกของเส้นนี้ (รวมกรุงเทพฯ) ใช้ Zone 47, ฝั่งตะวันออก (รวมอีสาน) ใช้ Zone 48

ถ้าเลือก Zone ผิด จะเกิดอะไรขึ้น?

นี่คือสิ่งที่คนมักมองข้าม — การเลือก Zone ผิดไม่ใช่แค่ค่าพิกัดเพี้ยนเล็กน้อย แต่อาจทำให้พิกัดผิดได้เป็น หลายร้อยกิโลเมตร!

ตัวอย่าง: ถ้าคุณทำงานในกรุงเทพฯ (Zone 47) แต่ตั้งเครื่องรับสัญญาณดาวเทียม (GNSS Receiver) เป็น Zone 48 — พิกัด Northing และ Easting ที่ได้จะผิดตำแหน่งไปประมาณ 200-300 กิโลเมตร ลองนึกภาพว่าคุณวางเสาไฟฟ้าบนแผนที่ แล้วเสาไปปรากฏอยู่ที่ขอนแก่นแทนที่จะอยู่กรุงเทพฯ

ปัญหาที่พบบ่อยในสนามคือ:

• นำข้อมูลจากหน่วยงานต่างกัน มาต่อกันไม่ได้ เพราะใช้ Zone ต่างกัน
• Plot แนวสำรวจลงแผนที่แล้วตำแหน่งหลุดไปไกลมาก
• ใช้พิกัดนำทาง GPS แต่เมื่อป้อนเข้าโปรแกรมแล้วตำแหน่งผิด

เคล็ดลับจำไม่ลืม

วิธีที่ 1 — จำตัวเลข 102: ลองจิจูด < 102 = Zone 47, ลองจิจูด ≥ 102 = Zone 48

วิธีที่ 2 — จำภูมิภาค: ภาคอีสาน (ส่วนใหญ่) = Zone 48, ที่เหลือทั้งหมด = Zone 47

วิธีที่ 3 — Zone เล็กกว่า พื้นที่ตะวันตก: Zone 47 มีตัวเลขน้อยกว่า = ฝั่งตะวันตก = กรุงเทพฯ, เหนือ, ใต้

วิธีที่ 4 — ใช้ GPS ตรวจก่อนงานเสมอ: ก่อนเริ่มงานทุกครั้ง เปิด GPS หรือมือถือ ดูลองจิจูดของจุดทำงาน แล้วค่อยตั้งค่า Zone ตามนั้น ไม่ต้องจำก็ได้ถ้าทำขั้นตอนนี้สม่ำเสมอ

Bonus — ตรวจสอบด้วย WD GNSS: เครื่องรับสัญญาณดาวเทียม WD GNSS สามารถแสดงพิกัด Lat/Long ได้แบบ Real-Time หากค่า Longitude ที่หน้าจอ WD GNSS ใกล้เคียงกับที่ Google Maps แสดง แสดงว่าตั้งค่า Zone ถูกต้องแล้ว

กรณีพิเศษ: งานที่คร่อมสอง Zone

บางโครงการใหญ่มาก เช่น สำรวจแนวส่งไฟฟ้า แนวถนน หรือโครงการชลประทานที่ยาวข้ามจังหวัด อาจมีพื้นที่คร่อมทั้ง Zone 47 และ Zone 48 ในกรณีนี้ทีมสำรวจจะต้อง:

ใช้ Zone เดียวตลอดโครงการ โดยเลือก Zone ของพื้นที่ส่วนใหญ่ และยอมรับว่าบริเวณขอบที่ห่างจากเส้นกลาง Zone จะมีความผิดเพี้ยนของ Scale Factor เพิ่มขึ้นเล็กน้อย หรือใช้ระบบพิกัดท้องถิ่น (Local Grid) สำหรับโครงการที่ต้องการความแม่นยำสูงตลอดแนว

ปัจจุบันโปรแกรม GIS เช่น QGIS หรือ ArcGIS สามารถแปลงพิกัดข้ามสองโซนได้อัตโนมัติ ช่วยให้งานที่คร่อม Zone ทำได้ง่ายขึ้นมาก

WD GNSS — เครื่องรับสัญญาณดาวเทียมสำหรับงานสำรวจ พัฒนาโดยคนไทย

ถ้ากำลังมองหาเครื่องรับสัญญาณดาวเทียม GNSS ที่ตั้งค่า Zone ได้ง่าย แม่นยำระดับงานสำรวจ ลองพิจารณา WD GNSS ที่วิจัยและพัฒนาโดยทีมวิศวกรของบริษัท WAIPIA Development

จุดเด่นของ WD GNSS:

• ตั้งค่า UTM Zone ง่าย — รองรับทั้ง Zone 47 และ Zone 48 สลับได้ทันที
• ความแม่นยำ RTK ระดับเซนติเมตร — เหมาะสำหรับงานสำรวจรังวัด, layout ก่อสร้าง และงาน GIS
• แสดงพิกัด Lat/Long แบบ Real-Time — ตรวจสอบ Zone ได้ทันทีก่อนเริ่มงาน
• รองรับ NTRIP/RTK Network — เชื่อมต่อ Network RTK ของประเทศไทยได้โดยตรง
• วิจัยและพัฒนาโดยคนไทย — ทีม Support พูดไทย เข้าใจการทำงานในสภาพภูมิประเทศไทย

สนใจสั่งซื้อหรือทดลองใช้งาน WD GNSS ติดต่อได้ที่ 📞 095-7243421 | Line: @info_wd

สรุป

กฎง่ายๆ ที่ควรจำให้ขึ้นใจ:

• ลองจิจูด < 102°E → Zone 47 (ภาคตะวันตก กรุงเทพฯ ภาคเหนือ ภาคใต้)
• ลองจิจูด ≥ 102°E → Zone 48 (ภาคอีสาน และตะวันออกสุด)
• ก่อนงานทุกครั้ง เปิด Google Maps ดูลองจิจูดก่อนเสมอ
• ถ้าไม่แน่ใจ อย่าเดา — ดูตัวเลขจริงดีกว่า

การเลือก Zone ถูกต้องตั้งแต่แรกช่วยป้องกันปัญหาใหญ่ได้ง่ายๆ โดยไม่ต้องใช้ความรู้ geodesy ลึกซึ้งเลย

หากมีคำถามเพิ่มเติมเรื่องระบบพิกัด การตั้งค่า WD GNSS หรือเครื่องรับสัญญาณดาวเทียมสำหรับงานสำรวจในไทย ติดต่อทีมงาน WAIPIA Development ได้เลยครับ

---

บริษัท ไวเปีย ดีเวลลอปเม้นท์ จำกัด 📞 095-7243421 | Line OA: @info_wd | 🌐 waipia.com